Тамхи зөвхөн уушгийг бус зүрх, судсыг ч ноцтой гэмтээдэг

Тамхины хэрэглээ уушгины хорт хавдар үүсгэхээс гадна хүний биеийн бараг бүх эрхтэнд сөргөөр нөлөөлдөг. Тэр дундаа зүрх судасны өвчлөл, зүрхний шигдээс, харвалтын гол урьдчилан сэргийлэх боломжтой шалтгаануудын нэг бол тамхидалт юм. Түүнчлэн дам тамхидалтад өртөж буй тамхи татдаггүй хүмүүс ч зүрх судасны эрсдэлтэй тулгардаг.

BMJ Open сэтгүүлд нийтлэгдсэн олон улсын судалгаагаар тамхи татдаг хүмүүсийн дунд тамхины эрүүл мэндэд үзүүлэх эрсдэлийн талаарх мэдлэгт томоохон зөрүү байгааг тогтоожээ. Судалгаанд 46 орны тамхины хэрэглээний талаарх хоёр томоохон олон улсын судалгааны мэдээллийг ашигласан байна.

Судалгаанд оролцсон 18 ба түүнээс дээш насны тамхичдаас тамхи уушгины хорт хавдар, зүрхний өвчин, зүрхний шигдээс, харвалт үүсгэдэг эсэх, мөн дам тамхидалт нь тамхи татдаггүй хүмүүст уушгины хорт хавдар болон зүрхний өвчин үүсгэх эрсдэлтэй эсэхийг мэддэг эсэхийг нь асуужээ.

Үүний дүнд судалгаанд оролцогчдын ойролцоогоор 92 хувь нь тамхи уушгины хорт хавдар үүсгэдэг гэдгийг мэддэг байсан бол зүрхний өвчинтэй холбоотой эрсдэлийг 85 хувь нь, зүрхний шигдээсийн эрсдэлийг 80 хувь нь мэдэж байжээ. Харин тамхи харвалт үүсгэх эрсдэлтэйг 66–75 хувь нь мэдсэн байна.

Дам тамхидалтын эрсдэлийн талаарх мэдлэг үүнээс ч бага байжээ. Судалгаанд оролцогчдын 77–82 хувь нь дам тамхидалт уушгины хорт хавдар үүсгэдгийг мэдэж байсан бол ердөө 62–73 хувь нь зүрхний өвчин болон зүрхний шигдээсийн эрсдэлтэй холбоотойг мэдэж байв.

Мөн эдгээр эрсдэлийн талаарх олон нийтийн мэдлэг сүүлийн жилүүдэд төдийлөн нэмэгдээгүй байна. Судалгаанд хамрагдсан эрүүл мэндийн таван эрсдэлийн талаарх мэдлэг жилд дунджаар ердөө 0.14 хувийн нэгжээр өссөн байна.

Тамхины утаанд олон мянган төрлийн химийн бодис агуулагддаг бөгөөд эдгээр нь судасны дотор ханыг гэмтээж, үрэвслийг нэмэгдүүлэн, судасны хананд товруу хуримтлагдахад нөлөөлдөг. Үүний зэрэгцээ цус бүлэгнэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг байна. Ингэснээр зүрхийг тэжээдэг судас бөглөрч зүрхний шигдээс, тархины цусны урсгал хаагдсанаар ишемийн харвалт үүсэх эрсдэл нэмэгддэг.

Мөн никотин нь зүрхний цохилт болон цусны даралтыг нэмэгдүүлдэг бол тамхи шатах үед ялгардаг нүүрстөрөгчийн дутуу исэл нь цусны хүчилтөрөгч зөөвөрлөх чадварыг бууруулдаг. Удаан хугацаанд тамхи хэрэглэх нь судас нарийсаж, хатуурах, улмаар зүрх судасны өвчнийг хурдасгах эрсдэлтэй.

Эдгээр сөрөг нөлөө нь зөвхөн олон жил их хэмжээгээр тамхи татсан хүмүүст хамаарахгүй. Тамхидалтаас үүдэлтэй зүрх судасны гэмтэл эрт үеэс эхэлдэг бөгөөд өдөрт цөөн ширхэг тамхи татдаг байсан ч зүрх судасны эрсдэл мэдэгдэхүйц нэмэгддэг байна.

Дам тамхидалт ч мөн адил хүний эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл дагуулдаг. Тамхи татдаг хүний утаанд байгаа олон хорт бодисыг ойр орчмын хүмүүс давхар амьсгалдаг бөгөөд эдгээр бодис нь судасыг гэмтээж, үрэвслийг нэмэгдүүлэн, зүрхний титэм судасны өвчний эрсдэлийг өсгөдөг.

Судалгаанд дурдсанаар, 2021 онд дэлхий даяар дам тамхидалтын улмаас тамхи татдаггүй 1.3 сая орчим хүн нас барсан гэсэн тооцоо бий. Гэсэн хэдий ч АНУ, Канад, Англи, Австрали, Герман зэрэг өндөр орлоготой орнуудад ч дам тамхидалт зүрх судасны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг гэдгийг мэддэг хүмүүсийн хувь 50 хүрэхгүй байсан байна.

Мэргэжилтнүүдийн тайлбарласнаар тамхи татах болон уушгины хорт хавдрын холбоо олон арван жилийн турш эрүүл мэндийн мэдээлэл, сурталчилгаанд түлхүү тусгагдсан учир олон нийтэд харьцангуй сайн ойлгогджээ. Харин зүрхний өвчин, харвалттай холбоотой эрсдэл төдий хэмжээнд танигдаагүй байна.

Тамхины хэрэглээг багасгах нь бүрэн зогсоохтой адил үр дүнтэй гэж үзэх боломжгүй. Өдөрт хэдхэн ширхэг тамхи татдаг хүн өдөрт бүтэн хайрцаг татдаг хүнээс зүрх судасны эрсдэл нь пропорциональ бага байдаг гэсэн ойлголт буруу бөгөөд бага хэмжээгээр тамхи татах нь ч зүрх судасны эрсдэлийг ихээхэн нэмэгдүүлдэг байна.

Тамхинаас бүрэн гарах үед эрүүл мэндийн эерэг өөрчлөлтүүд харьцангуй богино хугацаанд эхэлдэг. Тамхинаас гарсны дараа зүрхний цохилт, цусны даралт сайжирч, цусан дахь нүүрстөрөгчийн дутуу ислийн хэмжээ буурдаг. Цаашлаад зүрхний шигдээс, харвалт болон тамхитай холбоотой бусад өвчний эрсдэл буурдаг байна.

Тамхинаас гарахад никотин орлуулах эмчилгээ, эмийн эмчилгээ болон зан үйлийн зөвлөгөө зэрэг арга хэрэглэж болох бөгөөд эмчилгээ, зөвлөгөөг хослуулах нь тамхинаас гарах амжилтыг нэмэгдүүлдэг гэж мэргэжилтнүүд зөвлөжээ.

Мөн тамхи татдаг хүмүүс бусдыг дам тамхидалтаас хамгаалах шаардлагатай. Өөр өрөөнд тамхи татах, цонх онгойлгох нь дотор орчны тамхины утааны эрсдэлийг бүрэн арилгадаггүй. Тиймээс гэр, автомашин болон бусад битүү орчинд тамхи татахгүй байх нь чухал юм.

Дэлхий даяар 2019 онд тамхидалттай холбоотой зүрхний өвчин болон харвалтын улмаас ойролцоогоор 2.6 сая хүн нас барсан гэсэн тооцоо байгаа нь тамхины хор нөлөө зөвхөн уушгиар хязгаарлагддаггүйг харуулж байна. Иймээс тамхины хэрэглээ нь уушгины хорт хавдраас гадна зүрх судасны тогтолцоонд ноцтой эрсдэл учруулдаг талаар олон нийтэд мэдээлэх шаардлагатай байгааг судалгааны үр дүн харуулжээ.