Ормузын хоолой дахь түүхий газрын тосны далайн тээвэрлэлт бүрэн зогсох эрсдэлтэй байна

АНУ-Израйлийн Ираны эсрэг хийсэн томоохон хэмжээний агаарын цохилт, Ираны хариу довтолгоо нь Ормузын хоолой дахь далайн тээвэрлэлт бүрэн зогсох эрсдэлтэй байна.

Ормузын хоолой нь Энэтхэгийн далайг Персийн булан, Оманы булантай холбодог. Энэ нь Арабын Нэгдсэн Эмират Улс (АНЭУ), Саудын Араб, Ирак зэрэг Ойрхи Дорнодын томоохон орнуудын далайн импорт, экспортын гол зам болдог бөгөөд дэлхийн түүхий газрын тосны тээвэрлэлтийн 25% нь энэ хоолойгоор дамжин өнгөрдөг.

АНУ-ын судалгааны төв болох Стимсон төвийн Солонгосын хөтөлбөрийн захирал Жэймс Ким АНУ, Ираны хоорондох дайн нь Солонгосын эрчим хүчний салбарт эдийн засагт сүйрэлд хүргэж болзошгүй гэж мэдэгджээ.

Жэймс Ким хэлэхдээ, "Өмнөд Солонгос түүхий газрын тосны импортынхоо 70%, байгалийн хийн 30% хүртэлх хувийг Ормузын хоолой байрладаг Ойрхи Дорнодоос авдаг. Түүхий газрын тос, байгалийн хий нь Өмнөд Солонгосын нийт эрчим хүчний хэрэгцээний 56%-иас илүү хувийг эзэлдэг" гэжээ. Тэрбээр нэмж хэлэхдээ, "Аз болоход Өмнөд Солонгос 100 сая гаруй баррель түүхий газрын тос, 52 хоногийн шингэрүүлсэн байгалийн хий (LNG) нөөцтэй. Гэсэн хэдий ч хэрэв маргаан үргэлжилж, Ормузын хоолой дахь олон улсын тээврийн хөдөлгөөн хаагдвал Өмнөд Солонгос зөвхөн цахилгаан эрчим хүчний хангамжид төдийгүй бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, экспортлох чадварт нь ноцтой нөлөө үзүүлэх магадлал өндөр байна" гэжээ. 

Дэлхийн өдөр тутмын газрын тосны нийлүүлэлтийн ойролцоогоор 20% нь Ормузын хоолойгоор дамждаг тул газрын тосны үнэ огцом өсөх магадлалтай байна. Түүхийн хувьд хэсэгчилсэн хаалт ч гэсэн, даатгагчид далайн замаар аюулгүй нэвтрэхээс болгоомжилж байгаа нь газрын тосны үнийн анхны өсөлтийг өдөөж болох юм. Хэрэв Ирантай хийх томоохон хэмжээний дайн Персийн булангийн бусад орнуудын далайн тээвэрт нөлөөлөх юм бол үнэ өсөх нь ойлгомжтой.

Ройтерс агентлагийн мэдээлснээр, биржээс гадуурх зах зээл дээрх Брент маркийн түүхий газрын тосны үнэ нэг баррель нь 80 ам.доллар орчимд арилжаалагдаж байгаа нь өнгөрсөн Баасан гарагийн хаалтын үнээс 8-10%-иар өссөн байна. Ойрхи Дорнодын тогтворгүй байдлаас болж Ормузын хоолойг хаасан тул бирж нээгдсэний дараа бүр ч том өсөлт гарах төлөвтэй байна. 

Газрын тосны үнэ өсч, тээвэрлэлт тасалдах нь Өмнөд Солонгосын экспортод сөргөөр нөлөөлнө гэж үзэж байна. Олон улсын худалдааны хүрээлэн (ОУХХ) газрын тосны үнэ 10%-иар өсвөл дотоодын компаниудын зардал 0.38%-иар, экспорт 0.39%-иар буурна гэж таамаглаж байна. 

Цаашилбал, хэрэв хоолойг хааж, тойруу замаар явбал тээврийн үнэ 50-80%-иар, дамжин өнгөрөх хугацаа гурваас таван хоногоор нэмэгдэх болно. 
Ормузын хоолойд өнгөрсөн үеийн маргааны улмаас даатгалын хураамж долоо дахин өссөн тул энэ нь тээвэрлэгчдийн санхүүгийн ачааллыг улам нэмэгдүүлэх асуудал үүсээд байна.