Явган аялагчдын шээс мөсөн голуудыг хайлуулж байна

Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй мөсөн голын нуралт нь Балбад саяхан болсон томоохон хэмжээний үерийн шалтгаан болж байна гэсэн болгоомжлолын дунд Эверестийн бааз дээр хавар бүр ойролцоогоор 2500 тонн мөсөн гол, цас хайлдаг болохыг судалгаагаар тогтоожээ. 

Непалын Газрын менежментийн яамны ахлах судалгааны ажилтан Ким Лал Гаутам тэргүүтэй олон улсын судалгааны баг өнгөрсөн сард олон улсын “Regional Environmental Change” сэтгүүлд өөрсдийн үр дүнг нийтэлжээ. Судалгаагаар Эверестийн Балбын талд авирах маршрутын бааз байрладаг Хумбу мөсөн голд хүний үйл ажиллагааны нөлөөллийг шинжилжээ.

Эверестийн бааз болох оргилд гарахыг оролдож буй уулчдын гол бааз болох хүний үйл ажиллагаа сүүлийн хэдэн арван жилд мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн байна. Ялангуяа уулчид, хөтөч, туслах ажилтнуудын тоо нэмэгдэж байгаа нь Хумбу мөсөн голд үзүүлэх хүрээлэн буй орчинд үзүүлэх нөлөөллийг улам бүр нэмэгдүүлж байна.

2023 оны хаврын улиралд цуглуулсан хээрийн өгөгдлийг ашиглан судалгааны баг шингэрүүлсэн шатдаг хий LPG, керосин, бензинийг хоол хийх, халаах, цахилгаан үйлдвэрлэхэд ашиглахаас ялгарсан энерги, мөн хүний шээснээс ялгарсан дулааныг шинжилжээ.

Үүний үр дүнд суурь баазад ойролцоогоор 1600 майхныг 50 орчим хоногийн турш ажиллуулахад 824 сав шингэрүүлсэн шатдаг хий , 18,935 литр керосин, 5,130 литр бензин ашигласан болохыг тогтоожээ. Үүнд хүний шээснээс дамжуулсан дулааныг нэмэхэд нийт үүссэн дулааны энергийг 849,174 мегажоуль (MJ) гэж тооцоолсон байна.

Судалгааны багийн мэдээлснээр энэ хэмжээний энерги нь ойролцоогоор 2,492 тонн мөсөн гол, цас хайлуулахад хангалттай юм. 

Гэнэтийн дулааны эх үүсвэр бол хүний шээс юм. Өндөрлөг газарт хүмүүс шингэн алдалтаас сэргийлэхийн тулд их хэмжээний ус уух ёстой. Судалгааны баг суурь баазад өдөр бүр 6000 гаруй литр шээс ялгардаг болохыг шинжилжээ.

Өтгөнийг саванд цуглуулж, уулнаас доош зөөдөг бол их хэмжээний шээсийг мөсөн гол руу шууд хаядаг. Судалгааны баг зөвхөн шээсний ялгаралтаас үүссэн дулааны энерги нь нэг улиралд ойролцоогоор 154 тонн мөс хайлуулж чадна гэж тооцоолжээ. Хиймэл дагуулын ажиглалт нь суурь баазад дулаарч байгааг баталсан. 1991-2023 оны хооронд Landsat хиймэл дагуулын өгөгдлийн шинжилгээгээр суурь бааз дахь гадаргуугийн температур жилд дунджаар 0.28 хэмээр нэмэгдэж, зэргэлдээх Хумбу мөсөн голын гадаргуугаас хоёр дахин хурдан халж байгааг харуулж байна.

Мэдээжийн хэрэг, Эверестийн мөсөн голууд хайлж байгаа гол шалтгаан нь дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт хэвээр байна. Гэсэн хэдий ч судлаачид "мөсөн гол дээр одоогоор хийж байгаа шигээ томоохон хэмжээний суурь баазыг хадгалах нь тогтворгүй" бөгөөд "суурь баазыг илүү газарзүйн хувьд тогтвортой, мөсгүй газар руу нүүлгэн шилжүүлэх шаардлагатай" гэж зөвлөжээ.

Үүний зэрэгцээ, өнгөрсөн сарын 26-нд Балбад болсон үерийн шууд шалтгаан нь нийслэл Катмандугийн хойд хэсэгт орших Лангтанг Лирунг бүсэд мөсөн гол, чулуулгийн тогтоц их хэмжээгээр нурснаас үүдэлтэй гэж таамаглаж байна.

Ийм нуралт нь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эсэхийг одоогоор тодорхой тогтоогоогүй байгаа ч эрдэмтэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж мөсөн гол, мөнх цэвдэг хайлах үед Гималайн өндөрлөг газрын налуу тогтворгүй болж, мөсөн гол, чулуулгийн нуралт, түүнчлэн үүнээс үүдэлтэй хог хаягдал, гэнэтийн үерийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж болзошгүйг онцолжээ.