U money 51 тэрбум төгрөгийн алдагдалд орж, Монголоос гарлаа

Солонгосын T-money нийтийн тээврийн цахим систем нь Монголын нийтийн тээврийн картын үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллагаа зарснаар арван гаруй жилийн турш үйл ажиллагаагаа явуулж ирсэн гадаадад улс дахь нийтийн тээврийн картын үйл ажиллагаа эрхлэх бизнесээсээ гарлаа.

T-money-ийн нийтэлсэн нэгдсэн аудитын тайланд дурдсанаар, тус компани өнгөрсөн оны тавдугаар сард Монголын нийтийн тээврийн картын үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллага болох "Улаанбаатар Смарт Карт Компани" ХХК-ийн 55%-ийн хувьцаагаа зарсан байна. Борлуулалтын үнийг зарлаагүй ч тус компани хамгийн том хувьцаа эзэмшигчийн статусаа Монголын засгийн газарт шилжүүлснээр энэ төрлийн гадаад дахь бизнесээс гарч байна.

2015 онд Улаанбаатар хотод нийтийн тээврийн төлбөрийн системийг байгуулснаар эхэлсэн T-money-ийн гадаадад охин компани нь "Сөүл маягийн нийтийн тээврийн төлбөрийн карт"-ыг гадаадад шилжүүлсний тод жишээ юм. T-money нь Монголын нийслэлд автобусны төлбөрийн системийг нэвтрүүлж, нийтийн тээврийн карт олгохоос эхлээд төлбөр тооцооны платформуудын үйл ажиллагаа хүртэл бүх зүйлийг удирдаж, Улаанбаатар хотын нийтийн тээврийн төлбөрийн дэд бүтцийг бүхэлд нь хянаж ирсэн.

Гэсэн хэдий ч Монголын охин компани үйл ажиллагааныхаа туршид ашиг олоход бэрхшээлтэй байсан. Учир нь нийтийн тээврийн үнэ болон картын төлбөрийн системийг засгийн газрын бодлогоор тодорхойлдог байсан тул операторын хувьд орлогын бүтцийг бие даан боловсруулахад хүндрэлтэй байсан бөгөөд үнийн өсөлтөд бодлогын хувьсагчид ихээхэн нөлөөлсөн. Үнэндээ Улаанбаатар хотын нийтийн тээврийн үнэ сүүлийн 10 жилийн хугацаанд ердөө нэг удаа нэмэгдсэн нь алдагдлын бүтцийг удаан хугацаанд хадгалахад хүргэсэн.

Монголын охин компанийн сүүлийн арван жилийн хугацаанд нийт алдагдал ойролцоогоор 21.6 тэрбум вон (ойролцоогоор 51 тэрбум төгрөг) хүрсэн байна. T-money нь системийн анхны бүтээн байгуулалтад ойролцоогоор 16.5 тэрбум вон (ойролцоогоор 39 тэрбум төгрөг) хөрөнгө оруулсан бөгөөд энэхүү алдагдал нь голчлон монгол талын үйл ажиллагааны явцад үүссэн, хуримтлагдсан алдагдлын үр дүн аж.

Нэгтгэсэн санхүүгийн тайланд оруулсан хувьцааны хувь хэмжээгээр үндэслэн T-money-ийн тусгасан тооцоолсон алдагдал нь ойролцоогоор 12 тэрбум вон байна. Энэ нь T-money-ийн хэрэгжүүлсэн гадаадын бүх төслүүдийн дунд хамгийн том алдагдал юм. Тус компанийн тайлбарласнаар энэ дүнгийн ойролцоогоор 4 тэрбум вон нь гадаад валютын ханшийн хэлбэлзлээс үүдэлтэй гадаад валютын хөрвүүлэлтийн ашиг, алдагдал зэрэг бэлэн бус хүчин зүйлсийг тусгасан болно.

Эхэндээ T-money нь 2010-аад оны дунд үед "Алсын хараа 2020" гэсэн далбаан дор тээврийн картын системээ дэлхий даяар өргөжүүлэхийг эрмэлзэж байсан боловч гадаадын томоохон бизнесүүд татан буугдах үе шатанд орсон тул тухайн үед санал болгож байсан шууд үйл ажиллагаа төвтэй гадаадын өргөтгөлийн загвар нь хүлээгдэж буй үр дүнгээ өгч чадаагүй юм.

Чухамдаа тус компани 2016 онд Америк тив дэх бизнесээ, 2023 онд Малайз дахь бизнесээ зарах гэх мэт тухайн улс дахь охин компаниудаараа дамжуулан шууд үйл ажиллагаа явуулах үндсэн дээр дэлхийн хэмжээнд өргөжин тэлэх стратегиа аажмаар бууруулжээ. Саяхан Монголын охин компаниа зарснаар гадаадад шууд үйл ажиллагаа явуулах нь зогсонги байдалд орсон гэж шинжээчид үзэж байна.

T-money нь гадаадад үйл ажиллагаа явуулах стратегиа орон нутгийн үйл ажиллагаанаас системийн хэрэгжилт, зөвлөгөө өгөх чиглэлд шилжүүлж байгаа бололтой. Шинэ Зеландын Веллингтон хотод тус компани одоогоор төмөр замын тээврийн картын төлбөрийн систем байгуулах, төлбөр тооцоог зохицуулах төслийг хэрэгжүүлж байгаа бол Колумбын Богота хотод дараагийн үеийн нэгдсэн тээврийн төлбөрийн системийг байгуулахад зөвлөгөө өгч байна. Өмнөх шигээ шууд үйл ажиллагаанд оролцох орон нутгийн охин компаниудыг байгуулахын оронд технологийн хангамж, дизайн, зөвлөх үүрэгт илүү их ач холбогдол өгөх чиглэл рүү чиглэж байна.

T-money-ийн албан тушаалтан "Бид зах зээл бүрийн бизнесийн нөхцөл байдал, эрсдэлийг цогцоор нь авч үзэн шийдлийн хангамж, үйл ажиллагааны зөвлөгөө, төлбөр тооцоо, платформ хамтын ажиллагаа зэрэг гадаадад өргөжин тэлэх илүү үр ашигтай аргуудыг судалж байна" гэжээ.