Монгол Улс дэлхий нийтийн анхаарлын төвд байна

Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван Игийн 6-р сарын 13-15-ны хооронд хийсэн айлчлалын дараа БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин энэ оны наймдугаар сарын сүүлээр Монгол Улсад албан ёсны төрийн айлчлал хийх талаар эх сурвалжууд мэдээлж байна. 

Ши Жиньпиний наймдугаар сард хийх айлчлал нь Монгол Улс "гуравдагч хөрш"-ийн нарийн дипломат харилцаатай, эрчим хүчний салбарт Оросоос хамааралтай, Хятадаас эдийн засгийн хувьд улам бүр хамааралтай, АНУ-тай ардчилсан түншлэлээ тэнцвэржүүлж байгаа энэ үед Бээжин хойд хөрштэйгээ харилцаагаа гүнзгийрүүлэх санаатай байгааг илтгэж байна. Долдугаар сард болох төрийн наадамтай холбоотой уламжлал болон геополитикийн нэгдэл нь Монголын 2026 оны зуныг ер бусын ач холбогдолтой болгож, дэлхий анхааралтай ажиглах хэрэгтэй болгож байна.

Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван И 2026 оны 6-р сарын 13-ны орой Улаанбаатарт ирж, 6-р сарын 15 хүртэл үргэлжлэх гурван өдрийн албан ёсны айлчлалаа эхлүүлэв. Түүний Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд Батмөнхийн Батцэцэгийн урилгаар хийж буй айлчлал нь ердийн дипломат ажиллагаанаас илүү юм. Энэ нь Ерөнхийлөгч Ши Жиньпиний энэ зуны сүүлээр хийхээр төлөвлөж буй төрийн айлчлалын үндэс суурийг тавьсан гэж өргөнөөр үзэж байна. 

Ван Игийн хөтөлбөр нь Хятад, Монголын харилцааны өргөн цар хүрээг тусгасан болно. Тэрбээр худалдаа, хөрөнгө оруулалт, хилийн хамтын ажиллагаа, соёлын солилцооны талаар хэлэлцэхийн зэрэгцээ Ши Жиньпинийг ирэхэд бэлтгэх төлөвтэй байлаа. 

Бээжин Монгол Улсын "гуравдагч хөрш"-ийн бодлогыг анхааралтай ажиглаж байгаа бөгөөд хоёр хөрш болох Орос, Хятадаас гадна улс орнууд, ялангуяа АНУ-тай харилцаагаа хөгжүүлэх стратеги юм. Хятадын хувьд Монгол улс эдгээр харилцааг хэрхэн тэнцвэржүүлж байгааг ойлгох нь чухал юм.

Монгол улстөрийн хувьд эргэлттэй байна. Зөвхөн сүүлийн нэг жилийн дотор гурван өөр ерөнхий сайдын нүүрийг үзээд байна. Монголын улс төрийн тогтворгүй байдал нь Бээжинд зарим нэг санаа зовнилыг төрүүлж байгаа бөгөөд Монголын эмзэг улс төр хоёр талын хамтын ажиллагаа, хөрөнгө оруулалтад хэрхэн нөлөөлж байгаа талаар санаа зовж байгаа.

МОНГОЛЫН ХУВЬД МАШ ЗАВГҮЙ ЗУН БОЛЖ БАЙНА

Ши Жиньпин анх Эзэн хаан Нарухитогийн тогтоосон жишгийг дагаж, жил бүрийн долдугаар сард уламжлал болгон зохион байгуулдаг "Төрийн наадам"-ын үеэр Монголд айлчлах талаар бодож байсан нь лавтай. Гэсэн хэдий ч Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч Ли Жэ Мён Ши Жиньпингийн амлалтаас өмнө наадамд оролцохоо баталгаажуулсан нь Монгол Улс нэг сард хоёр төрийн тэргүүнийг хүлээн авахад хүндрэлтэй учир Ши Жиньпин дарга айлчлалаа наймдугаар сарын сүүлээр хойшлуулж байгаа нь тодорхой.

Монгол түмний наадам бол Монголын хамгийн чухал уламжлалт баяруудын нэг юм. Жил бүрийн 7-р сарын 11-ээс 13-ны хооронд тэмдэглэдэг энэхүү наадам нь Монголын тусгаар тогтнолыг тэмдэглэж, бөх, морин уралдаан, байт харваа гэсэн “Эрийн гурван наадам”-ыг үзүүлдэг. Энэ нь ЮНЕСКО-гоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн биет бус соёлын өв бөгөөд Монголын ард түмний үндэсний бахархал юм.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн урилгаар Японы эзэн хаан Нарухито, хатан хаан Масако нар өнгөрсөн оны 7-р сарын 6-наас 11-ний хооронд Монгол Улсад айлчилж, наадмын нээлтийн ёслолд хүндэт зочноор оролцсон. Энэхүү айлчлал нь Монгол, Японы хувьд соёлын төдийгүй эдийн засгийн хувьд өсөн нэмэгдэж буй ач холбогдлыг онцолсон юм.

МОНГОЛ УЛС ЯПОН, ХЯТАДЫН ХООРОНД ТЭНЦВЭРТЭЙ БАЙНА

Япон улс сүүлийн жилүүдэд Монголын хамгийн чухал түншүүдийн нэг болсон. Үүний тод жишээ бол 2021 оны 7-р сард нээгдсэн Чингис хаан олон улсын нисэх онгоцны буудал юм. Төслийг голчлон Японы Хөгжлийн Банкны зээлээр санхүүжүүлсэн бөгөөд зардлын 93 орчим хувийг хамарсан бөгөөд одоо Япон, Монголын компаниудын хамтарсан "Шинэ Улаанбаатар Олон Улсын Нисэх Онгоцны Буудал" ХХК ажиллуулдаг. Энэхүү нисэх онгоцны буудал нь Японы "гуравдагч хөрш" гэсэн үүргийг бэлгэддэг бөгөөд дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт, үйл ажиллагааны мэргэжлийн ур чадварыг олгодог.

Нисэхийн салбараас гадна Япон улс боловсрол, эрүүл мэнд, засаглалын шинэчлэлд Монгол Улсыг дэмжиж ирсэн. Улаанбаатарын хувьд Токио нь Бээжин, Москвагийн нөлөөг тэнцвэржүүлдэг найдвартай түнш юм. Тиймээс Эзэн хаан Нарухитогийн наадмын үеэр хийсэн айлчлал нь зөвхөн ёслолын арга хэмжээ биш, харин Монголын ирээдүйд Япон улс үүрэг хүлээснийг илэрхийлсэн мэдэгдэл байв.

Өнгөрсөн жил Эзэн хаан Нарухито, Хатан хаан Масако нарын айлчлалын үеэр Монголын улс орон даяар зочломтгой байдал нь Бээжингийн анхаарлыг татсан гэж эх сурвалжууд тэмдэглэжээ. Цаг хугацаа нь мэдрэмтгий байсан Япон, Хятадын харилцаа Дэлхийн 2-р дайны дараах хамгийн доод цэгтээ хүрсэн бөгөөд үүнд Ерөнхий сайд Санае Такайчигийн Тайванийг дэмжсэн илэн далангүй байр суурь нөлөөлсөн.

Өнгөрсөн ням гарагт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван Итэй уулзах үеэрээ Монгол улс Тайванийг Хятадын нутаг дэвсгэрийн салшгүй хэсэг гэж үздэг бөгөөд "Тайванийн тусгаар тогтнолыг" дэмжихгүй гэсэн хэмээн Хятадын төрийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд мэдээлсэн.

БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин наймдугаар сард Монгол Улсад айлчлах нь түүний хөрш зэргэлдээ улсад хийх анхны айлчлал биш юм. Ши Жиньпин хамгийн сүүлд 2014 онд Монгол Улсад айлчилсан бөгөөд энэ үед Хятад, Монголын харилцааг цогц стратегийн түншлэл болгон өргөжүүлсэн юм.

Монгол бол Азид Хойд Солонгосын Элчин сайдын яам байрладаг цөөхөн орны нэг юм. Энэхүү оролцоо нь Пхеньянд гадаад ертөнцтэй харилцах дипломат сувгийг олгож, заримдаа бүс нутгийн асуудалд элч болж өгдөг.

Ши Жиньпин саяхан Хойд Солонгост айлчилж, Ким Жон Ун түүнийг халуун дотноор угтан авсан нь нөхцөл байдлыг улам бүр нэмэгдүүлж байна. Бээжин Пхеньянтай харилцах харилцаа, Улаанбаатар хот руу чиглэсэн үйл ажиллагаа нь Зүүн Хойд Азид нөлөөгөө бэхжүүлэх өргөн хүрээтэй стратегийг тусгаж байна.

Хойд Солонгосын дипломат харилцааны төвийг сахисан хүлээн авагчийн хувьд Монголын үүрэг нь түүний бүс нутгийн ач холбогдлыг нэмэгдүүлж байна.

МОНГОЛЫН “ГУРАВДАГЧ ХӨРШҮҮД”

Монголын "Гуравдагч хөрш"-ийн бодлого нь гадаад харилцааных нь гол цөм юм. АНУ, Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг орнуудтай харилцаагаа хөгжүүлснээр Монгол Улс Орос, Хятадаас хараат байдлаа тэнцвэржүүлэхийг эрмэлздэг. АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Жон Керри нэгэнтээ Монголыг хоёр хүчирхэг гүрний хоорондох "Ардчиллын баян бүрд" гэж тодорхойлсон байдаг.

Бээжингийн хувьд энэ бодлого нь сорилт ч, боломж ч юм. Ван Игийн айлчлал нь Монгол Улсыг Хятадтай ойр дотно харилцаатай байх нь гуравдагч хөршийн харилцааг нь доройтуулах ёсгүй гэдгийг батлах зорилготой юм. Ши Жиньпиний наймдугаар сард хийх айлчлалыг Вашингтон, Москва, Токио, Сөүл нар анхааралтай ажиглах бөгөөд тэд бүгд Монголын ирээдүйд хувь нэмэр оруулна.

Түүхийн хувьд Монгол бол Чингис хааны үед түүхэн дэх хамгийн том эзэнт гүрнийг захирч байсан Монголын эзэнт гүрэн дэлхийн зүрхэнд байсан. Өнөөдөр энэ нь Орос, Хятадын хооронд далайд гарцгүй, гурван сая гаруй хүн амтай жижиг ардчилсан улс ч Ши Жиньпиний айлчлал нь дэлхий дахины анхаарлын төвд оруулах болно.

2026 он Монголын дипломат тавцан дахь хамгийн завгүй жилүүдийн нэг болох төлөвтэй байна. Наймдугаар сард Хятадын дарга Ши Жиньпин, долдугаар сард Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч Ли Жэ Мён-гийн баяр наадмын айлчлалаас гадна Улаанбаатар хотод наймдугаар сард зохион байгуулагдах НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн жил бүрийн бага хурлыг (COP17) зохион байгуулах болно. COP17-ын дээд хэмжээний уулзалт нь дэлхий нийтийн ач холбогдолтой бөгөөд уур амьсгалын арга хэмжээ, эрчим хүчний шилжилт, ESG-ийн амлалтын хөтөлбөрүүдийг тодорхойлдог.

Монгол Улсын хувьд энэ нь сэргээгдэх эрчим хүч, байгаль орчны засаглал, тогтвортой хөгжлийн чиглэлээр гаргасан ахиц дэвшлээ харуулах боломж юм. Нөөц баялаг ихтэй ч эмзэг орны хувьд уур амьсгалын өөрчлөлт болон ESG стандартыг сайжруулах чиглэлээр гаргасан хүчин чармайлт нь жижиг ардчиллууд дэлхийн уур амьсгалын манлайлалд хэрхэн бодитой хувь нэмэр оруулж чадахын тод жишээ болж байна.